Hanes yr Oakeley Arms

Dewch i ganfod gorffennol syfrdanol yr ardal

O bell, mae’r mynyddoedd tawel sy’n amgylchynu’r Oakeley Arms yn sefyll yn fawreddog, distaw a balch, ond chwiliwch ychydig yn fanylach ac fe glywch am hanes diwydiannol a dinistriol swnllyd; hanes a ddiffiniwyd gan aur llwyd Cymru – y llechi gwerthfawr a gloddwyd o’r chwareli o amgylch Blaenau Ffestiniog yn filoedd o dunelli i’w hallforio dros y byd i gyd.

Ac mae’r stori honno’n cychwyn gyda theulu cefnog Oakeley o Dan-y-Bwlch, y plasty crand ychydig lathenni i’r gorllewin o Westy’r Oakeley Arms.

Am gyfnod hir, roedd y gwesty’n rhan o ystad mawr Oakeley ac felly roedd ei stori’n cysylltu’n agos â stori’r teulu – ac mae hanes y gwesty bron mor ddramatig â hanes y teulu hefyd.

Mae’r adeilad rhestredig graddfa dau yma’n dyddio’n ôl i’r 16eg ganrif ac mae’n un o’r gwestyau mwyaf hanesyddol yng Nghymru. Cafodd ei adfer yn ofalus iawn yn ddiweddar er mwyn cadw toreth o’i nodweddion gwreiddiol ac i gyfleu naws y cyfnod, ond mae hefyd yn darparu cyfleusterau modern a chyfforddus.

Mae rhai darnau o Westy’r Oakeley Arms yn dyddio’n ôl cyn belled â’r 1600au a’r enw gwreiddiol arno oedd Tafarn Tan y Bwlch. Adeiladwyd yr adeilad fel y mae’n sefyll heddiw yn ystod y 1700au pan oedd porthmon lleol yn berchen arno ac, yn ystod y cyfnod hwnnw roedd yn lle cwrdd i ddynion busnes lleol ac roedd yn rhyw lun ar lys a gorsaf heddlu hefyd. Rhywbryd yn ystod yr 1840au cynnar, newidiwyd ei enw i’r Oakeley Arms i anrhydeddu’r ystad yr oedd yn ei wasanaethu.

Cafodd Gwesty’r Oakeley Arms ei werthu mewn ocsiwn yn 1910 ynghyd â 1,000 erw o dir yr ystad, a bu ei hanes yn oriog wedyn yn ystod yr ugeinfed ganrif. Cafodd statws adeilad rhestredig graddfa II yn 1954 oherwydd ei bwysigrwydd hanesyddol ond, erbyn troad y ganrif newydd roedd mewn cyflwr gwael.

Daeth yr adeilad yn eiddo i’r perchnogion presennol, Ann-Marie a Chris Vanstone, yn 2003, ac maent wedi treulio pob munud o’u bywydau gwaith yn adnewyddu’r gwesty crand ac yn ei adfer i’w fawredd blaenorol.

Mae’r Oakeley Arms yn falch iawn o’i arfbais unigryw sydd wedi sefyll yn ffyddlon fel symbol y gwesty ers y 19eg ganrif. Mae’n datgan: “Rwy’n ofalgar ond nid wyf yn ofni”

Gallwch ddarllen rhagor am Blas Tan-y-Bwlch a ffawd y teulu Oakeley yn www.plastanybwlch.com

Aros yn yr Oakeley Arms